Nicolaaskerk Valkenswaard

Tot 1860 ging Valkenswaard ter kerke in de oude middeleeuwse Nicolaaskerk op de Oude Begraafplaats. In dat jaar werd op deze plaats aan de Markt een nieuwe kerk in gebruik genomen. Het ontwerp was van de bekende architect Carl Weber uit Roermond. Het was een driebeukige hallenkerk in de stijl van de neo-gotiek. Nadat de klokken uit de oude kerk waren overgebracht naar de toren van de nieuwe kerk werd de oude kerk gesloopt. Valkenswaard telde in 1860 ca. 1300 inwoners waarvan het merendeel katholiek was. Evenals de huidige kerk stond zijn voorganger met de langs-as in noord-zuidrichting. Vanaf het midden van de 19e eeuw werd vaker gebroken met de oude traditie om de kerken oost-west te oriënteren.
In 1928 nam deken Franken het initiatief om de kerk te vervangen door een nieuwe. Daar waren twee redenen voor. Het inwonertal was inmiddels gestegen tot zo’n 7000 en de kerk was daarom te klein geworden. Omdat de kerk tegelijk in een bouwtechnisch mindere staat verkeerde werd besloten over te gaan tot nieuwbouw. Een deel van de toren van Weber werd ommanteld opgenomen in de nieuwbouw. Het ontwerp voor de huidige kerk werd in 1928 gemaakt door architect Jan Stuyt. Het is een pseudobasilicale kruiskerk in een decoratieve baksteenstijl met verwijzingen naar de gotiek. Bisschop Diepen wijdde de kerk in 1929 in.

Boven de entree een tegeltableau, voorstellende Christus, met daaronder de tekst: DOMUS DEI PORTA COELI (het huis van de Heer, poort van de hemel). Daarboven is in een nis een beeld van de H. Nicolaas geplaatst.

Inmiddels is de kerk aangewezen als rijksmonument. In de zogenaamde redengevende omschrijving lezen we:

De kerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de dorpskerk in het interbellum. Het gebouw heeft architectuurhistorisch belang door de stijl en de detaillering, die getuigen van de wijze waarop de architect een compromis bereikte tussen traditie en vernieuwing in de kerkenbouw en is van kunsthistorisch belang door de interieuronderdelen, waaronder de bijzondere ramenreeks van Luc van Hoek. Het gebouw is tevens van belang als voorbeeld van het oeuvre van de architect Stuyt. Het heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere situering, verbonden met de ontwikkeling van de nederzetting. Het is van belang vanwege de architectuurhistorische en typologische zeldzaamheid en de zeldzaamheid van bewaarde kerken van Stuyt.

Het interieur

Het interieur heeft in 1966 een ingrijpende wijziging ondergaan. De wanden en gewelven waren aanvankelijk uitgevoerd in schoon metselwerk met decoratieve motieven. Door de beperkte lichtinval oogde de kerk daarom donker. Dat paste niet in het beeld van die tijd en daarom werd het interieur gestuct en voorzien van een lichte beschildering.

Glas-in-loodramen

De Nicolaaskerk bezit een schat aan gebrandschilderde ramen, die zeker de moeite waard zijn om ze te bekijken. De vijf ramen in de apsis (de ronding van het priesterkoor) zijn het oudst. Ze zijn nog afkomstig uit de vorige kerk. Ze werden vervaardigd door Joep Nicolas. De andere ramen zijn van de hand van de bekende Tilburgse kunstenaar Luc van Hoek. (geboren 30 juni 1910) Luc van Hoek is bekend als schilder, tekenaar, glazenier, beeldhouwer, schrijver, dichter, illustrator, ontwerper van wandtapijten en paramenten. Van zijn hand is ook de wandschildering in de dagkapel rechts naast het priesterkoor. Het is een voorstelling van de boom van Jesse. In 1966 verdween ook deze schildering achter een laag verf, maar in 2013 werd hij weer in ere hersteld. 

Devotiekapellen

De kerk beschikt aan de zijde van de toren over twee devotiekapellen. Beide kapellen vertegenwoordigen eeuwenoude tradities. Links van de toren bevindt zich de kapel van het St. Nicolaasgilde. St. Nicolaas is de patroonheilige van Valkenswaard en zodoende ook de naamgever van het oudste schuttersgilde. Dat gilde beschikt over een koningsschild uit 1609, maar mogelijk is het gilde nog een eeuw ouder. Valkenswaard heeft nog een tweede gilde, namelijk het uit 1787 daterend Sint Catharinagilde. Dat gilde heeft een kapel in de St. Antoniuskerk aan de Eindhovenseweg. Binnen de gemeente zijn er ook nog gilden in Borkel, in Schaft en in Dommelen. Aan de rechterzijde van de toren bevindt zich de kapel van de Handelse Processie. Ook al eeuwen trekt er één keer per jaar een bedevaartprocessie naar Onze Lieve Vrouw van Handel, een voettocht van 40 km. De tocht wordt in het tweede weekeinde van juni gehouden en duurt twee dagen. Men vertrekt op zaterdag en komt op zondag terug. De intocht in Valkenswaard op zondagavond is een waar evenement.

Het carillon
In de toren hangt een carillon dat in 1959 werd geschonken door het echtpaar Frans van Best en Etty Wiegersma bij gelegenheid van hun 40-jarig huwelijksjubileum. Oorspronkelijk telde de beiaard 45 klokken, waarvan de vier zwaarste klokken een dubbele functie hebben, nl. beiaardklok en luidklok. Twee van deze klokken hebben een drievoudige functie: beiaard-, luid- een uurwerkslagklok. Hij werd gemaakt bij de firma B. Eysbouts, Nederlandse Klokkengieterij N.V., uit Asten. Bij de renovatie in 2011 werd het aantal klokken uitgebreid.

Markt Model.NdtrcItem.HouseNumber
5554 CA, Valkenswaard