Martinuskerk

Oude kerk sterk vergroot, met oude toren, tot verbouw 1930. In processietuin beeld van Anna met Maria en van een oudtestamentische figuur. Met de pastorie een goed voorbeeld van neogotische kerkebouw, markant gelegen. Tuin grenst aan een zijarm van de Dommel. Eenbeukige kruiskerk met iets lagere transeptarm en koor, en ten dele ingebouwde toren. Toren en transept gewijzigd 1930, architecten J. Stuyt en P. Staals.

In het tweestromengebied tussen de Dommel en de Keersop ligt een plek die de naam van een der rivieren meekreeg en sinds eeuwen her 'Dommelen' heet. Meestal zijn plaatsen die genoemd zijn naar een rivier heel oud.
Uit een archeologisch proefonderzoek in 1980 blijkt aan de rechterzijde van de Keersop een nederzetting te hebben gelegen van 2 á 3 hectare. Een klein, maar zeer rijk grafveld wijst hierop. Uit de vondsten maakt men op, dat Dommelen reeds in de Merovingische tijd gekoloniseerd is geweest.
Men mag aannemen, dat Dommelen vanaf omstreeks 750 na Christus in aanraking kwam met het christendom. De streek behoorde tot het bisdom Luik en samen met andere buurtdorpen vielen de gelovigen onder de St. Petrusparochie van Bergeijk.
In 1444 gaat het gehucht Dommelen kerkelijk onder Westerhoven vallen. In 1453 heeft de pastoor van Bergeijk nog goedkeuring verleend voor de stichting van een klooster, Agnetendal.
In die jaren krijgt Dommelen al snel een eigen kerk en eigen rector. De eerste, gotische kerk werd tussen 1440 en 1460 gebouwd op de Kerkakkers op de rechteroever van de Keersop. Ze werd aangeduid met de naam 'de Kapel van Dommelen' en was een dochterkerk van Westerhoven.
Iets meer dan een eeuw vormden Dommelen en Westerhoven samen één parochie, maar dit bleek moeilijk te handhaven.
Een geschil tussen de pastoor van Westerhoven en zijn rector te Dommelen werd opgelost door van Dommelen op 8 december 1565 een zelfstandige parochie te maken. Patroon van deze parochie werd en bleef de heilige Martinus of te wel Sint Maarten.
De straatnaam 'Kerkakkerstraat' herinnert nog aan de plaats waar de oude kerk lag. Bij opgravingen in 1981 zijn hier de fundamenten gevonden. Door de goede zorg van de gemeente kan men nu nog de basisvorm van deze kerk aan het einde van de Kerkakkerstraat in ogenschouw nemen.
Naast de kerk stond een aparte lui-toren voor 2 klokken, zoals men nu nog in Bergeijk kent.
Vanaf de kerkelijke herindeling van 1559 behoort onze streek tot het toen nieuw opgerichte bisdom 's-Hertogenbosch. Een van de eerste pastoors van Dommelen, over wie wat meer bekend is, was Mathias Janssen van 1602 tot 1640.
Volgens zijn opgave telde Dommelen in 1615: 230 communicerenden en in 1622: 250 communicerenden, dus parochianen boven de 12 jaar.

Bergstraat Model.NdtrcItem.HouseNumber
5551 AW, Valkenswaard